1. आधारभूत ढाँचा
| विषय | ढाँचा | उदाहरण | ध्यान दिनुपर्ने कुरा |
|---|
| क्रिया | V-る + とき(に) | 出かけるとき(に) | V गर्दा/गर्नु ठीक पहिले/ठ्याक्कै त्यो बेला जनाउँछ (सामान्यत: भविष्य/आदत) |
| क्रिया (भूतकाल) | V-た + とき(に) | 出かけたとき(に) | V गरेपछि भएको समय |
| '-i' विशेषण | Aい + とき(に) | 忙しいとき(に) | "जब A…" |
| '-na' विशेषण | Aな + とき(に) | 暇なとき(に) | な सँग सिधै जोडिन्छ |
| संज्ञा | N + の + とき(に) | 子どものとき(に) | संज्ञा + の |
| सहायक अव्यय に | とき + に | 出かけるときに | “に” ले समयलाई बिन्दुको रूपमा जोड्छ; कहिलेकाहीँ छुटाउन सकिन्छ |
2. मुख्य अर्थ र विस्तृत विश्लेषण
- “जब/वेला …” – त्यो एउटा समय बिन्दु हो जब अर्को क्रिया/घटना हुन्छ।
- V-るとき(に): समय बिन्दु क्रिया हुनुअघि वा ठीक अघिको हुन्छ—विशेषतः सर्ने/कहाँ जानु जस्ता क्रियाहरूमा सामान्यतया 'अघिनै' को अर्थ हुन्छ।
- V-たとき(に): समय बिन्दु क्रिया भइसकेपछि हुन्छ।
- “に” ले समयलाई 'बिन्दु' रूपमा स्पष्ट बनाउँछ; 'に' नहुँदा अर्थ धेरै फरक हुँदैन तर त्यो बढी सामान्य/खुला हुन्छ।
- “とき” भएको उपवाक्यको काल सापेक्ष हुन्छ; यसले मुख्य वाक्यसँगको अघि/पछि सम्बन्ध निर्धारण गर्छ।
3. उदाहरणहरू
- 日本へ行くときに、カメラを買った。
जापान जानु अघि क्यामेरा किनें। - 日本へ行ったときに、カメラを買った。
जापान पुगेपछि क्यामेरा किनें। - 出かけるときは、電気を消してください。
बाहिर निस्कँदा बत्ति बन्द गर्नुहोस्। - 子どものときに、よく川で遊んだ。
सानो हुँदा म प्रायः खोलामा खेल्थेँ। - 忙しいときほど、休憩が大事だ。
जति बढी व्यस्त हुन्छ, उति बढी विश्राम आवश्यक हुन्छ। - 困ったときには、遠慮なく相談してください。
कठिनाइ परेमा, कृपया छलफल गर्नुहोस्।
4. प्रयोग र भाव / सूक्ष्म अर्थ
- मुख्य क्रियाको लागि समय बिन्दु राख्न प्रयोग हुन्छ; “とき(に)” भएको उपवाक्य अगाडि वा पछाडि दुबै हुन सक्छ।
- सर्ने क्रियाहरू (जस्तै 行く/来る/帰る) मा: V-るとき सामान्यतया = 'जानु/पहुँच्नु/फर्कनु भन्दा पहिले', V-たとき = 'जाने/पहुँचे/फर्केपछि'।
- “に” प्राय: मुख्य क्रिया ठीक त्यो समय बिन्दुमा हुन्छ भनी देखाउन प्रयोग हुन्छ; सामान्य/आदतजन्य वाक्यमा 'に' छुटाउन सकिन्छ।
- जब कारण–परिणाम सम्बन्ध बलियो हुन्छ तब 'とき' प्रयोग नगर्नु; त्यसको सट्टा ~ので/から प्रयोग गर्नुहोस्, र शर्तका लागि ~たら/~と हेर्नुहोस्।
5. तुलना, भिन्नता र समान ढाँचा
| ढाँचा | अर्थ | मुख्य भिन्नता | छोटो उदाहरण |
|---|
| V-る/た + とき(に) | जब/वेला | समय बिन्दु; उपवाक्यको कालले अघिल्लो/पछिल्लो सम्बन्ध निर्धारण गर्छ | 行くとき/行ったとき |
| V-るところ | ठ्याक्कै सुरु हुन लाग्दा | ‘とき’ भन्दा नजिकको बिन्दु (तात्कालिकता) | 出かけるところだ |
| V-ているあいだ(に) | अवधिभर/बीचमा | समयको अवधि भरि फैलिएको; बिन्दु होइन | 授業を受けているあいだ |
| V-たら | यदि/एक पटक … भइसकेपछि भने… | शर्त वा पछि हुने (परिणाम) | 家に帰ったら、連絡して |
| V-前に / V-後で | अघिनै / पछि | समयको स्पष्ट/निरपेक्ष सम्बन्ध जनाउँछ | 出発する前に/後で |
6. थप ध्यान दिनुपर्ने कुरा
- “とき” भएको उपवाक्यको काल सापेक्ष हुन्छ: 現在形 केवल 'वर्तमान' होइन; क्रियाको अनुसार 'समानकालीन' वा 'अघिको' हुन सक्छ।
- विशेषण/संज्ञासँग: Aい/ Aな/ Nの + とき ले अवस्था/स्थितिलाई समय बिन्दुको रूपमा जनाउँछ।
- “ときどき” भनेको 'कहिलेकाहीँ' हुने क्रिया-विशेषण हो; यो 'とき + とき' संरचना होइन।
7. रूपान्तरहरू र निश्चित संयोजनहरू
- V-るとき(に) / V-たとき(に)
- Aい/Aな/Nの + とき(に)
- 子どものとき、学生のとき、初めてのとき、困ったとき など
- ~したときには、~する時には(には ले विशेष जोड दर्शाउँछ)
8. सामान्य गल्तीहरू र JLPT का फंदाहरू
- V-るとき र V-たとき मा भ्रम: 日本へ行くとき/行ったとき ले 'जानु भन्दा पहिले'/'पुगेपछि' भन्ने अर्थ दिन्छ।
- संज्ञासँग 'の' बिर्सनु: ×子どもとき → ○子どものとき。
- लामो समय चल्ने क्रियामा 'とき' लाई 'あいだ' सँग राख्नु (गलत): ×勉強するときずっと → ○勉強しているあいだずっと।
- “に” को अत्यधिक प्रयोग: व्याकरणगत रूपमा गलत त हुँदैन तर शैली भारी हुन सक्छ; भाव / सूक्ष्म अर्थ अनुसार छनोट गर्नुहोस्।
- JLPT: अक्सर प्रश्नहरूले 'とき' भएको उपवाक्यको काल परिवर्तन गरी अगाडि/पछि सम्बन्ध बुझाउने परीक्षण गर्छ।