～られた — passive; (honorific/affected)

1. Cấu trúc cơ bản

2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết

• Bị động quá khứ: Hành động đã xảy ra, chủ ngữ là người/vật bị tác động. Ví dụ: 先生せんせいに注意ちゅういされた。
• Khả năng quá khứ (nhóm II/来くる): Diễn đạt “đã có thể …” (ngủ được, nhìn được). Ví dụ: よく見みられた（=見みえる/見みられるの過去かこ）.
• Kính ngữ bị động: Tôn kính người thực hiện hành động. Ví dụ: 部長ぶちょうはもうお帰かえりになられた／帰かえられた。
• Thụ động bất lợi: Diễn đạt sự khó chịu do hành vi/hiện tượng. Ví dụ: 隣となりで大声おおごえで歌うたわれた。

3. Ví dụ minh họa

• 犬いぬに手てを噛かまれた。
  Tôi bị chó cắn vào tay.
• 先生せんせいに褒ほめられた。
  Tôi được thầy khen.
• 昨日きのうはぐっすり寝ねられた。
  Hôm qua tôi ngủ được rất ngon. (khả năng, nhóm II)
• 社長しゃちょうが会議かいぎに来きられた。
  Tổng giám đốc đã đến họp. (kính ngữ)
• 急きゅうな雨あめに降くだられた。
  Tôi bị dính mưa bất chợt. (bất lợi)
• となりの人ひとにずっと話はなしかけられた。
  Tôi bị người bên cạnh nói chuyện suốt. (bất lợi)

4. Cách dùng & sắc thái

• Bị động: trung lập hoặc mang sắc thái bất lợi/phiền toái tùy bối cảnh.
• Khả năng quá khứ: chỉ áp dụng tự nhiên với động từ nhóm II và 来くる（来こられた）; nhóm I dùng ～えた (書かけた, 行いけた), không dùng ～られた.
• Kính ngữ bị động: trang trọng, dùng cho cấp trên/khách hàng. Cân nhắc dùng các dạng tôn kính đặc thù: 召めし上あがった, いらっしゃった.

5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự

6. Ghi chú mở rộng

• Tác nhân trong bị động thường dùng に; khi nhấn mạnh phương tiện/nguyên nhân, dùng によって/で: 風かぜに吹ふかれた／台風たいふうによって家いえが壊こわされた。
• “見みられた” có thể là “bị nhìn thấy” (bị động) hoặc “đã có thể nhìn” (khả năng của 一段いちだん). Cần ngữ cảnh phân biệt.
• Thụ động bất lợi có thể dùng với hiện tượng tự nhiên: 雪ゆきに降ふられた, 風かぜに吹ふかれた.

7. Biến thể & cụm cố định

• NにV-られた（bị … làm gì）
• NによってV-られた（bị … bởi/ do …）
• V-させられた（bị bắt phải …）
• （尊敬そんけい）いらっしゃった／召めし上あがった／ご覧らんになった（kính ngữ đặc biệt, thay cho ～られた）

8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT

• Nhầm khả năng nhóm I: ×行こうられた → ○行いけた.
• Thiếu tác nhân に trong bị động: ×先生せんせいを叱しかられた → ○先生せんせいに叱しかられた.
• Nhầm với kính ngữ: “来こられた” có thể là kính ngữ, không phải bị động. Dựa vào chủ ngữ để phân biệt.
• 先生せんせいに褒ほめられた là dạng cơ bản; 先生せんせいから褒ほめられた cũng có thể dùng với các động từ như 褒ほめる／教おしえる／頼たのむ khi から nhấn nguồn xuất phát của hành động. Không nên đổi máy móc thành によって.