～のです — it’s that… / the reason is… (explanatory)

1. Cấu trúc cơ bản

Kết hợp	Công thức với ～のです	Ví dụ cấu trúc	Ghi chú/biến thể
Động từ	V（普通ふつう形けい）＋のです	行いくのです／行おこなったのです	Khẩu ngữ: んです
Tính từ い	Aい（普通ふつう形けい）＋のです	寒さむいのです／難むずかしかったのです	Khẩu ngữ: んです
Tính từ な	Aな＋のです	静しずかなのです/ 静しずかだったのです	Phải có な → なのです
Danh từ	N＋のです	医者いしゃなのです／雨あめだったのです	N + なのです
Hỏi	～のですか／～んですか	どうしたんですか。	Hỏi để làm rõ lý do/bối cảnh
Nhẹ hóa	～んですが、…	お願ねがいがあるんですが…	Mở đầu yêu cầu/lời nhờ

2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết

“～のです/んです” thêm sắc thái giải thích, nêu bối cảnh, nhấn mạnh nguyên do hoặc thông tin hậu cảnh.
Dùng khi người nói cho rằng người nghe cần/đang muốn biết “lý do/đằng sau sự việc”.
Dùng trong câu hỏi để yêu cầu giải thích nhẹ nhàng: どうして来こなかったんですか。
Dùng để mềm hóa yêu cầu/đề nghị khi đặt làm tiền đề: 実じつは、明日あした忙いそがしいんですが…
So với câu trần thuật thường, のです làm câu có cảm giác “giải thích/chốt lại/nhấn mạnh”.

3. Ví dụ minh họa

道みちが混こんでいたのです。
Đường bị tắc đấy (lý do là vậy).
どうして来こなかったんですか。
Tại sao bạn đã không đến vậy?
実じつは、明日あした国こくへ帰かえるんです。
Thực ra, mai tôi về nước.
彼かれは医者いしゃなんです。
Anh ấy là bác sĩ đấy (giải thích/nhấn mạnh).
寒さむいんですが、窓まどを閉しめてもいいですか。
Trời lạnh nên tôi đóng cửa sổ được chứ?
会社かいしゃを辞やめたのは、病気びょうきが理由りゆうなのです。
Lý do tôi nghỉ việc là do bệnh.

4. Cách dùng & sắc thái

“んです” tự nhiên trong hội thoại; “のです” trang trọng/hàn lâm hơn.
Câu hỏi với のですか/んですか mềm, thể hiện quan tâm chứ không tra khảo.
Mở đầu yêu cầu/đề nghị bằng “～んですが、…” để lịch sự, gián tiếp.
Tránh lạm dụng “のです” trong văn viết trang trọng nếu không cần sắc thái giải thích.

5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự

Mẫu	Ý nghĩa	Khác biệt	Ví dụ ngắn
～です	Trần thuật trung tính	Không thêm sắc thái giải thích	今日きょうは休やすみです。
～のです／んです	Giải thích/nhấn mạnh	Tạo tiền đề, bối cảnh	今日きょうは休やすみなんです。
～から／～ので	Nêu lý do	Đặt mệnh đề nguyên nhân; のです nêu “tính giải thích” cho toàn câu	遅おくれたのは渋滞じゅうたいのです。
～わけだ	Hèn chi/Thảo nào	Suy luận kết luận; đậm cảm xúc nhận ra	寒さむいわけだ。
～ということだ	Nghe nói/kết luận	Tường thuật/hàm ý quy chiếu thông tin	出発しゅっぱつは明日あしただということだ。

6. Ghi chú mở rộng

のです sau mệnh đề danh hóa: ～のは…のです dùng để định nghĩa/giải thích rõ ràng.
Thì/quá khứ: ～だったんです/～ていたんです giúp làm rõ tính đã diễn ra.
Tránh dùng với mệnh lệnh trực tiếp; khi cần, đặt のですが ở vế dẫn nhập để lịch sự hơn.

7. Biến thể & cụm cố định

～んです／～んですが: khẩu ngữ, mềm hóa.
どうしたんですか／どういうことなんですか: công thức hỏi nguyên do/giải thích.
～というのです: “người ta nói rằng/được gọi là…”.

8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT

Quên な: 静しずかのです× → 静しずかなのです✓; 学生がくせいのです× → 学生がくせいなのです✓
Nhầm “んですか” là câu hỏi gay gắt; thực tế là lịch sự, nhưng ngữ điệu cần nhẹ.
Lạm dụng のです trong văn viết làm câu nặng nề; JLPT thường kiểm tra chỗ cần/không cần sắc thái giải thích.
Nhầm với わけです (kết luận logic) → のです chỉ giải thích, không luôn mang hàm ý suy luận.

Mục đích・Lý do