～んです — (casual) it’s that… (explanatory)

1. Cấu trúc cơ bản

Loại	Cấu trúc với ～んです	Ví dụ ngắn	Ý nghĩa/ghi chú
Động từ	V（普通ふつう形けい）+ んです	遅おくれたんです。	Đưa lý do/giải thích.
Tính từ -い	Aい + んです	暑あついんです。	Trình bày bối cảnh/cảm nhận.
Tính từ -な	Aな + んです / Aなんです	静しずかなんです。	Thường dùng なんです sau N/Adj-na.
Danh từ	N + なんです	明日あした、試験しけんなんです。	Không dùng “Nんです”.
Nghi vấn	～んですか / ～のですか	どうしたんですか。	Hỏi mang sắc thái tìm hiểu/nguyên do.
Lịch sự	～んです／～んですが	お願ねがいがあるんですが。	Dẫn nhập lời nhờ vả/yêu cầu.

2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết

Giải thích, đưa bối cảnh, nhấn mạnh lý do: “là vì…, thực ra là…”.
Nhẹ nhàng hóa câu hỏi/yêu cầu: ～んですが/～んですけど mở đầu trước đề nghị.
Nhấn mạnh cảm xúc, tình trạng hiện tại: 疲つかれているんです (tôi đang mệt mà).
Đối thoại: khi người nghe cần/được mong đợi hiểu thêm bối cảnh, ～んです phù hợp; văn viết trang trọng dùng ～のです nhiều hơn.

3. Ví dụ minh họa

どうしたんですか。
Có chuyện gì vậy (vì sao)?
遅おくれたんです。電車でんしゃが止とまっていたんです。
Tôi đến muộn. Vì tàu dừng chạy.
実じつは、明日あした引ひっ越こすんです。
Thật ra ngày mai tôi chuyển nhà.
ちょっと相談そうだんしたいんですが、今こんお時間じかんありますか。
Tôi muốn trao đổi chút, anh/chị có thời gian không?
この店みせは量りょうが多おおいんですよ。
Quán này phần ăn nhiều đấy.
頭あたまが痛いたいいんです。今日きょうは帰かえってもいいですか。
Đầu tôi đau. Hôm nay tôi về được không ạ?
静しずかなんです。ここで勉強べんきょうしましょう。
Chỗ này yên tĩnh. Ta học ở đây nhé.

4. Cách dùng & sắc thái

Thân thiện/lịch sự trong hội thoại. Với cấp trên, tránh ～んだ (thô), dùng ～んです/～のです.
Hỏi nguyên do nhẹ nhàng: どうして来こなかったんですか。
Dẫn nhập yêu cầu/đề nghị: ～んですが/～んですけど + 依頼いらい/質問しつもん.
Nhấn mạnh cảm xúc/tình trạng: ～たいんです, ～ているんです.
Văn viết trang trọng ưu tiên ～のです/～のである (ít dùng trong khẩu ngữ).

5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự

Mẫu	Sắc thái	Khác biệt	Ví dụ ngắn
～んです	giải thích	Khẩu ngữ, mềm	雨あめなんです。
～のです	giải thích	Trang trọng/văn viết	雨あめなのです。
～から/ので	lý do	Liên kết nội bộ mệnh đề	雨あめだから休やすむ。
～でしょうか	hỏi lịch sự	Trung tính, không mang “giải thích”	いつがいいでしょうか。

6. Ghi chú mở rộng

Bối cảnh “nghe – giải thích”: A hỏi (～んですか) → B đáp (～んです) tạo dòng thông tin tự nhiên.
Phủ định/quá khứ: 来こなかったんです, 静しずかじゃなかったんです, 学生がくせいだったんです.
Trong email công việc, mở lời bằng ～んですが có thể quá khẩu ngữ; cân nhắc ～のですが.

7. Biến thể & cụm cố định

～んですが、お願ねがいがありまして…
～んですけど… (khẩu ngữ)
どうしたんですか / なんでんですか
～ているんです / ～たいんです

8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT

Sai liên kết sau N/Adj-na: 学生がくせいんです × → 学生がくせいなんです 〇; 便利べんりんです × → 便利べんりなんです 〇.
Dùng ～んだ với người trên → thô. Chọn ～んです/～のです.
Lạm dụng ～んですが trong văn bản trang trọng → thay bằng ～のですが/～しかし.
Nhầm chức năng với ～から: ～んです nhấn “giải thích”, không chỉ nối nguyên nhân–kết quả thuần túy.

Mục đích・Lý do