1. Cấu trúc cơ bản
| Mẫu | Cấu tạo | Chức năng | Ví dụ cấu trúc |
|---|
| ～びた (dạng liên định) | N + びた + N | Tính từ hóa: “mang dáng vẻ/pha chất …” | 田舎びた町、古びたホテル |
| Vị ngữ | N + びている／びていた | Miêu tả trạng thái hiện tại/quá khứ | この店は田舎びている。 |
| Quan hệ với ～びる | Gốc là động từ 一段 ～びる | “～びた” = liên định quá khứ của ～びる dùng để bổ nghĩa danh từ | 大人びる → 大人びた雰囲気 |
2. Ý nghĩa chính & phân tích chi tiết
- Biểu thị “mang vẻ/thoáng nét/pha chút …”, thiên về ấn tượng bề ngoài hoặc phong vị.
- Sắc thái có thể tích cực (大人びた = chín chắn), trung tính (昔びた = mang hơi hướng xưa) hoặc tiêu cực (田舎びた = quê mùa, 古びた = cũ kỹ).
- Thường dùng ở vị trí bổ nghĩa danh từ. Khi làm vị ngữ, dùng “～びている”.
- Tính năng sản sinh có giới hạn: chỉ một số kết hợp tự nhiên, không gắn bừa với mọi danh từ.
3. Ví dụ minh họa
- 古びた本が棚に並んでいる。
Những cuốn sách cũ kỹ xếp trên kệ. - 田舎びた服装だが、彼の個性に合っている。
Trang phục hơi quê mùa nhưng hợp với cá tính anh ấy. - 娘は年のわりに大人びた話し方をする。
Con gái nói năng chín chắn so với tuổi. - 昔びた言い回しがこの小説の魅力だ。
Lối diễn đạt phảng phất xưa cũ là nét hấp dẫn của tiểu thuyết này. - この通りは少し場末びた雰囲気がある。
Tuyến phố này có không khí hơi tàn tạ nơi ngoại vi.
4. Cách dùng & sắc thái
- Đa phần dùng để tu sức danh từ: 古びた町並み／大人びた顔立ち／田舎びた店。
- Khi muốn miêu tả trạng thái hiện tại: ～びている (このホテルは古びている)。
- Sắc thái văn viết, gợi hình; thường dùng trong văn học, phê bình, miêu tả.
- Mang tính đánh giá chủ quan dựa trên cảm nhận bề ngoài.
5. So sánh & phân biệt & mẫu tương tự
| Mẫu | Ý nghĩa | Khác biệt | Ví dụ ngắn |
|---|
| ～びた | Nét/khí chất “mang vẻ …” | Thường bổ nghĩa N; xuất thân từ ～びる | 大人びた雰囲気 |
| ～っぽい | “Hơi/giống/thiên về …” | Khẩu ngữ, phạm vi rộng, đôi khi mang nghĩa “dễ …” | 子どもっぽい服 |
| ～らしい | Đúng chất/đúng kiểu … | Chuẩn mực điển hình hơn là bề ngoài | 夏らしい空 |
| ～めく | Phảng phất/thoang thoảng … | Văn chương; thường dùng ở dạng ～めいた | 皮肉めいた言い方 |
| ～ぶる／～ぶった | Ra vẻ/giả bộ … | Hàm chê trách, “đóng vai” | 大人ぶった態度 |
6. Ghi chú mở rộng
- Nhiều tổ hợp là quen dùng/cố định: 古びた／田舎びた／大人びた／昔びた／場末びた／芝居びた。
- “～びた” là liên định quá khứ nhưng không phải “quá khứ thời gian”; chỉ là hình thức bổ nghĩa. Muốn nói thì quá khứ, dùng “～びていた”。
- Với từ trung tính/tích cực: 大人びた (khen), với từ đánh giá xấu: 田舎びた (hơi chê).
7. Biến thể & cụm cố định
- 古びた町／古びたホテル／古びた表現
- 大人びた顔／大人びたふるまい
- 田舎びた店／田舎びたデザイン
- 昔びた語り口／場末びたスナック
8. Lỗi thường gặp & bẫy JLPT
- Hiểu nhầm “～びた” là thì quá khứ: không phải. Nó là dạng bổ nghĩa của ～びる.
- Gắn bừa “～びた” với mọi danh từ: nhiều tổ hợp không tự nhiên (×ITびたパソコン).
- Dùng “～びた” làm vị ngữ trần: nên dùng “～びている/～びていた” khi kết câu.
- Nhầm với ～っぽい: ～っぽい khẩu ngữ và rộng nghĩa hơn, không thay thế nhau mọi trường hợp.
